{"id":12780,"date":"2016-02-15T10:14:00","date_gmt":"2016-02-15T07:14:00","guid":{"rendered":"https:\/\/dia.edu.az\/?p=12780"},"modified":"2021-03-17T10:15:30","modified_gmt":"2021-03-17T07:15:30","slug":"12780-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/legacy.dia.edu.az\/en\/arxivl\u0259r\/12780","title":{"rendered":""},"content":{"rendered":"<p><strong>D\u0130A-da \u015f\u0259h\u0259r, rayon icra hakimiyy\u0259ti ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131 aparatlar\u0131n\u0131n ictimai-siyasi v\u0259 humanitar m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r \u015f\u00f6b\u0259si m\u00fcdirinin m\u00fcavinl\u0259ri-dini qurumlarla i\u015fin t\u0259\u015fkilat\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n seminar-m\u00fc\u015favir\u0259si ke\u00e7irilib<\/strong><br><em>Fev 15 , 2016 &#8211; 12:07<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Fevral\u0131n 12-d\u0259 Bak\u0131da \u00f6lk\u0259mizin \u015f\u0259h\u0259r, rayon icra hakimiyy\u0259ti ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131 aparatlar\u0131n\u0131n ictimai-siyasi v\u0259 humanitar m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r \u015f\u00f6b\u0259si m\u00fcdirinin m\u00fcavinl\u0259ri-dini qurumlarla i\u015fin t\u0259\u015fkilat\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n seminar-m\u00fc\u015favir\u0259si i\u015f\u0259 ba\u015flay\u0131b.<\/p>\n\n\n\n<p>Seminar-m\u00fc\u015favir\u0259nin a\u00e7\u0131l\u0131\u015f\u0131nda \u00e7\u0131x\u0131\u015f ed\u0259n Prezident Administrasiyas\u0131 r\u0259hb\u0259rinin m\u00fcavini, regional idar\u0259etm\u0259 v\u0259 yerli \u00f6z\u00fcn\u00fcidar\u0259etm\u0259 orqanlar\u0131 il\u0259 i\u015f \u015f\u00f6b\u0259sinin m\u00fcdiri Zeynal Na\u011fd\u0259liyev t\u0259dbirin m\u0259qs\u0259dind\u0259n s\u00f6hb\u0259t a\u00e7\u0131b. Qeyd olunub ki, iki g\u00fcn davam ed\u0259c\u0259k seminar-m\u00fc\u015favir\u0259d\u0259 \u015f\u0259h\u0259r v\u0259 rayonlarda dini qurumlarla i\u015fin t\u0259\u015fkili il\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olan \u015f\u0259xsl\u0259r\u0259 z\u0259ruri m\u0259lumatlar veril\u0259c\u0259k, bu f\u0259aliyy\u0259tin pe\u015f\u0259kar s\u0259viyy\u0259d\u0259 t\u0259\u015fkilin\u0259 dair m\u00fczakir\u0259l\u0259r apar\u0131lacaq. \u0130\u015ftirak\u00e7\u0131lar qar\u015f\u0131s\u0131nda bilavasit\u0259 bu sah\u0259 il\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olan m\u0259rk\u0259zi icra hakimiyy\u0259ti orqanlar\u0131n\u0131n r\u0259hb\u0259rl\u0259ri, aliml\u0259r \u00e7\u0131x\u0131\u015f ed\u0259c\u0259kl\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>Zeynal Na\u011fd\u0259liyev deyib: \u201cBilirsiniz ki, bu g\u00fcn d\u00fcnyada ged\u0259n prosesl\u0259rin, ba\u015f ver\u0259n hadis\u0259l\u0259rin n\u0259tic\u0259sind\u0259 sosial-iqtisadi b\u00f6hran ya\u015fan\u0131r. Haz\u0131rda d\u00fcnyan\u0131n dini liderl\u0259ri d\u0259 bir araya g\u0259l\u0259r\u0259k bu konfliktl\u0259rd\u0259n \u00e7\u0131x\u0131\u015f yollar\u0131n\u0131 axtar\u0131rlar. Bu probleml\u0259rin k\u00f6k\u00fcnd\u0259 el\u0259 m\u00fcxt\u0259lif dinl\u0259r\u0259 olan m\u00fcnasib\u0259t dayan\u0131r. Az\u0259rbaycanda da bunun m\u00fc\u0259yy\u0259n t\u0259sirl\u0259ri g\u00f6r\u00fcnm\u0259kd\u0259dir. Biz xeyli m\u00fcdd\u0259tdir bu radikal dini c\u0259r\u0259yanlara qar\u015f\u0131 m\u00fcbariz\u0259 i\u015fini \u0259sasl\u0131 \u015f\u0259kild\u0259 qurma\u011fa \u00e7al\u0131\u015f\u0131r\u0131q. Xalq\u0131m\u0131z\u0131n dinin\u0259, m\u0259d\u0259niyy\u0259tin\u0259, \u0259xlaq\u0131na yad olan bu xarici t\u0259sirl\u0259r insanlar\u0131m\u0131z\u0131 narahat edir. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 d\u00f6vl\u0259timizin ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131 tap\u015f\u0131r\u0131q verib ki, bu m\u0259s\u0259l\u0259 il\u0259 yerl\u0259rd\u0259 icra hakimiyy\u0259tl\u0259rind\u0259 x\u00fcsusi qurum m\u0259\u015f\u011ful olsun. Hesab edirik ki, siz d\u00f6vl\u0259tin din siyas\u0259tinin h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259sind\u0259 d\u00fczg\u00fcn i\u015f qura bil\u0259c\u0259ksiniz. D\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u0259m ki, bu seminar-m\u00fc\u015favir\u0259d\u0259 \u0259ld\u0259 ed\u0259c\u0259kl\u0259riniz bilikl\u0259r, m\u0259lumatlar siz\u0259 i\u015finizd\u0259 yard\u0131m\u00e7\u0131 olacaqd\u0131r\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>\u015e\u00f6b\u0259 m\u00fcdiri xat\u0131rlad\u0131b ki, Prezident \u0130lham \u018fliyevin m\u0259murlara \u0259n ba\u015fl\u0131ca tap\u015f\u0131r\u0131\u011f\u0131 onlar\u0131n xalqa xidm\u0259t etm\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r. B\u00fct\u00fcn d\u00f6vl\u0259t m\u0259murlar\u0131 xalq\u0131n xidm\u0259t\u00e7il\u0259ridirl\u0259r. Bunun \u00fc\u00e7\u00fcn m\u0259murlar insanlar\u0131 narahat ed\u0259n m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ri bilm\u0259li, sosial probleml\u0259ri m\u00fc\u0259yy\u0259n etm\u0259lidirl\u0259r. M\u0259murlar i\u015fl\u0259rini bunun \u0259sas\u0131nda qurmal\u0131d\u0131rlar.<\/p>\n\n\n\n<p>Prezident Administrasiyas\u0131n\u0131n r\u0259smisi qeyd edib ki, dini m\u0259rasiml\u0259r zaman\u0131 insanlar b\u0259z\u0259n h\u0259dd\u0259n art\u0131q ifrata var\u0131rlar. Bu, ad\u0259t\u0259n cahillikd\u0259n, dini savads\u0131zl\u0131qdan ir\u0259li g\u0259lir. Biz el\u0259 bir biliy\u0259 malik olmal\u0131y\u0131q ki, bel\u0259 insanlarla s\u00f6hb\u0259t zaman\u0131 onlar\u0131 inand\u0131ra bil\u0259k. X\u00fcsus\u0259n yerl\u0259rd\u0259 bu i\u015fl\u0259rl\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olan \u015f\u0259xsl\u0259r insanlara t\u0259sir ed\u0259 bil\u0259c\u0259k bilgil\u0259r\u0259 malik olmal\u0131d\u0131rlar. \u0130cra hakimiyy\u0259tind\u0259 i\u015fl\u0259y\u0259n v\u0259zif\u0259li \u015f\u0259xsl\u0259r \u00f6z bilik v\u0259 savad\u0131 il\u0259 n\u00fcmun\u0259 olmal\u0131, \u0259trafdak\u0131lara d\u00fczg\u00fcn fikir a\u015f\u0131lama\u011f\u0131 bacarmal\u0131d\u0131rlar.<\/p>\n\n\n\n<p>Dinin c\u0259miyy\u0259t \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7ox h\u0259ssas m\u0259s\u0259l\u0259 oldu\u011funu vur\u011fulayan Z.Na\u011fd\u0259liyev qeyd edib ki, bu m\u0259s\u0259l\u0259y\u0259 elmi yana\u015fma t\u0259l\u0259b olunur. Az\u0259rbaycanda din siyas\u0259tinin \u0259sas\u0131nda ulu \u00f6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyevin ideyalar\u0131n\u0131n dayand\u0131\u011f\u0131n\u0131 dey\u0259n Prezident Administrasiyas\u0131n\u0131n r\u0259smisi onu da bildirib ki, \u00f6lk\u0259mizd\u0259 din\u0259, ad\u0259t-\u0259n\u0259n\u0259l\u0259rimiz\u0259 h\u0259r zaman h\u00f6rm\u0259tl\u0259 yana\u015f\u0131l\u0131b. D\u00fcnyada dini abid\u0259l\u0259rin da\u011f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir zamanda Az\u0259rbaycanda, \u0259ksin\u0259, dini m\u0259b\u0259dl\u0259r b\u0259rpa olunur, yenil\u0259ri tikilir v\u0259 bu, b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyaya \u00f6lk\u0259mizin din\u0259 tolerant m\u00fcnasib\u0259tini n\u00fcmayi\u015f etdirir.<\/p>\n\n\n\n<p>Sonra m\u00fc\u015favir\u0259d\u0259 Dini Qurumlarla \u0130\u015f \u00fczr\u0259 D\u00f6vl\u0259t Komit\u0259sinin s\u0259dri M\u00fcbariz Qurbanl\u0131 \u201cAz\u0259rbaycan Respublikas\u0131nda d\u00f6vl\u0259t-din m\u00fcnasib\u0259tl\u0259ri v\u0259 \u0259sas istiqam\u0259tl\u0259r\u201d m\u00f6vzusunda \u00e7\u0131x\u0131\u015f edib.<\/p>\n\n\n\n<p>R\u0259hb\u0259rlik etdiyi qurumun f\u0259aliyy\u0259ti haqq\u0131nda q\u0131sa m\u0259lumat ver\u0259n M.Qurbanl\u0131 bildirib ki, \u00f6lk\u0259mizd\u0259 d\u00f6vl\u0259t din m\u00fcnasib\u0259tl\u0259ri Dini Qurumlarla \u0130\u015f \u00fczr\u0259 D\u00f6vl\u0259t Komit\u0259si t\u0259nziml\u0259yir. Komit\u0259nin 15 b\u00f6lg\u0259 \u00fczr\u0259 \u015f\u00f6b\u0259l\u0259ri var. B\u00fct\u00fcn rayonlarda komit\u0259nin n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rir.<\/p>\n\n\n\n<p>Komit\u0259 s\u0259dri diqq\u0259t\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131b ki, Az\u0259rbaycanda islam \u0259n\u0259n\u0259l\u0259rin\u0259 uy\u011fun f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259r\u0259n Qafqaz M\u00fcs\u0259lmanlar\u0131 \u0130dar\u0259si yaln\u0131z \u00f6lk\u0259mizd\u0259ki m\u0259scidl\u0259ri, islam m\u0259b\u0259dl\u0259rini idar\u0259 etmir, eyni zamanda, Qafqaz\u0131n dig\u0259r \u0259razil\u0259rind\u0259ki islam dini qurumlar\u0131 da onun t\u0259rkibin\u0259 daxildir.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cD\u00f6vl\u0259t-din m\u00fcnasib\u0259tl\u0259ri XXI \u0259srin m\u00f6vzusu deyil, d\u00f6vl\u0259t yarand\u0131\u011f\u0131 vaxtdan din d\u0259 meydana g\u0259lib. \u0130nsanlar h\u0259l\u0259 q\u0259bil\u0259 tayfa m\u00fcnasib\u0259tl\u0259ri d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 bel\u0259, \u0259traf m\u00fchiti d\u0259rk etm\u0259y\u0259 can at\u0131r, m\u00fc\u0259yy\u0259n inanclara, \u0259\u015fyalara sitayi\u015f edirdil\u0259r. B\u00fct\u00fcn xalqlar bu yolu ke\u00e7ib. \u00c7ox q\u0259dim tarix\u0259 malik Az\u0259rbaycan xalq\u0131 da ayr\u0131-ayr\u0131 d\u00f6vrl\u0259rd\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n dinl\u0259r\u0259 sitayi\u015f edib. Bu g\u00fcn is\u0259 Az\u0259rbaycan etnosu tam \u015f\u0259kild\u0259 \u0130slam\u0131 q\u0259bul edib, \u0259halinin 96 faizi \u0130slam dininin da\u015f\u0131y\u0131c\u0131s\u0131d\u0131r. Az\u0259rbaycanda ayr\u0131-ayr\u0131 konfessiyalara n\u0259z\u0259r salsaq, burada y\u0259hudi, pravoslav, katolik v\u0259 ba\u015fqa m\u0259ns\u0259bl\u0259rin n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259rini g\u00f6r\u0259 bil\u0259rik\u201d, &#8211; dey\u0259 M.Qurbanl\u0131 bildirib.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130slam\u0131 q\u0259bul etdikd\u0259n sonra bu dinin Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n m\u0259i\u015f\u0259tin\u0259 daxil oldu\u011funu vur\u011fulayan komit\u0259 s\u0259dri qeyd edib ki, h\u0259tta \u00c7ar Rusiyas\u0131n\u0131n hakimiyy\u0259ti d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 bel\u0259 Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n g\u00fcnd\u0259lik h\u0259yat\u0131nda \u0130slam dini m\u00fch\u00fcm rol oynay\u0131b. Sovet hakimiyy\u0259ti ill\u0259rind\u0259 is\u0259 din \u00fcz\u0259rin\u0259 d\u00f6vl\u0259t t\u0259r\u0259find\u0259n s\u0259rt qada\u011falar qoyulmu\u015fdu. Bu d\u00f6vrd\u0259 ateist bir d\u00f6vl\u0259t modeli qurulmu\u015fdu.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00fcbariz Qurbanl\u0131 deyib ki, m\u00fcst\u0259qilliyin ilk ill\u0259rind\u0259 din m\u0259s\u0259l\u0259sind\u0259 bilgisizlik \u00f6z\u00fcn\u00fc b\u00fcruz\u0259 verir, \u00f6lk\u0259miz\u0259 \u00e7oxsayl\u0131 missionerl\u0259r g\u0259lir v\u0259 t\u0259bli\u011fat apar\u0131rd\u0131lar. Amma xalq\u0131m\u0131z\u0131n \u00f6z ad\u0259t-\u0259n\u0259n\u0259l\u0259rin\u0259 sadiqliyi n\u0259tic\u0259sind\u0259 onlar\u0131n radikal dini qruplar yaratmaq c\u0259hdl\u0259ri ba\u015f tutmad\u0131. Komit\u0259 s\u0259dri b\u00fct\u00fcn islam d\u00fcnyas\u0131n\u0131n radikal c\u0259r\u0259yanlara qar\u015f\u0131 m\u00fcbariz\u0259 aparmas\u0131n\u0131n z\u0259ruriliyini vur\u011fulayaraq diqq\u0259t\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131b ki, bununla ba\u011fl\u0131 beyn\u0259lxalq miqyasda apar\u0131lan m\u00fczakir\u0259l\u0259r\u0259 baxmayaraq, h\u0259l\u0259 he\u00e7 bir n\u0259tic\u0259 \u0259ld\u0259 olunmay\u0131b. Ulu \u00d6nd\u0259rin \u0259sas\u0131n\u0131&nbsp;qoydu\u011fu az\u0259rbaycan\u00e7\u0131l\u0131q ideologiyas\u0131n\u0131n, eyni zamanda, \u00f6z\u00fcnd\u0259 islam d\u0259y\u0259rl\u0259rini d\u0259 ehtiva etdiyini bildir\u0259n M\u00fcbariz Qurbanl\u0131 qeyd edib ki, Az\u0259rbaycanda dini qurumlar v\u0259 dindarlar da inki\u015fafa \u00f6z t\u00f6hf\u0259l\u0259rini verirl\u0259r. Bildirilib ki, radikal qrupla\u015fmalar Qurani-K\u0259rimd\u0259n olan ay\u0259l\u0259ri yanl\u0131\u015f yozaraq, \u00f6zl\u0259rin\u0259 uy\u011fun \u015f\u0259kild\u0259 t\u0259qdim etm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar. Dini qurumlarla i\u015fin t\u0259\u015fkilat\u00e7\u0131lar\u0131 bunun qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 \u00f6z bilikl\u0259ri il\u0259 ala bil\u0259rl\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00fcbariz Qurbanl\u0131 bu g\u00fcn Az\u0259rbaycanda 2 min 166 m\u0259scidin oldu\u011funu, onlardan 1500-n\u00fcn g\u00fcnd\u0259lik f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rdiyini dey\u0259r\u0259k, haz\u0131rda h\u0259r bir b\u00f6lg\u0259 \u00fczr\u0259 dini x\u0259rit\u0259l\u0259r \u00fcz\u0259rind\u0259 i\u015f apar\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 diqq\u0259t\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131b. Bu x\u0259rit\u0259l\u0259r\u0259 regionlardak\u0131 dini ibad\u0259t yerl\u0259rinin say\u0131, regionda \u0259halinin hans\u0131 m\u0259zh\u0259bl\u0259r\u0259 xidm\u0259t etm\u0259si v\u0259 dig\u0259r m\u0259lumatlar \u0259ksini tapacaq.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cMilli m\u0259n\u0259vi d\u0259y\u0259rl\u0259rin t\u0259bli\u011fi v\u0259 tolerantl\u0131q m\u00fchitinin formala\u015fmas\u0131nda v\u0259t\u0259nda\u015f c\u0259miyy\u0259ti t\u0259sisatlar\u0131n\u0131n rolu\u201d m\u00f6vzusunda \u00e7\u0131x\u0131\u015f ed\u0259n Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 Prezidentinin ictimai-siyasi m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r \u00fczr\u0259 k\u00f6m\u0259k\u00e7isi \u018fli H\u0259s\u0259nov bildirib ki, \u00f6lk\u0259d\u0259 multikultural m\u00fchitin formala\u015fmas\u0131 bir t\u0259r\u0259fd\u0259n t\u0259bli\u011fatla ba\u011fl\u0131d\u0131rsa, dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n rayonlarda, m\u0259rk\u0259zi yerli icra hakimiyy\u0259ti orqanlar\u0131nda t\u0259\u015fkilat\u0131 t\u0259dbirl\u0259r g\u00f6r\u00fclm\u0259sini t\u0259l\u0259b edir. Bu m\u00fchitin formala\u015fmas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 d\u00f6vl\u0259tin proqramlar\u0131, m\u00fcvafiq qanunvericilik aktlar\u0131 v\u0259 m\u00fcvafiq siyas\u0259ti var.<\/p>\n\n\n\n<p>\u018fli H\u0259s\u0259nov qeyd edib ki, v\u0259t\u0259nda\u015f c\u0259miyy\u0259ti t\u0259sisatlar\u0131 f\u0259rdi, qrup v\u0259 ictimai maraqlar\u0131n t\u0259min olunmas\u0131 m\u0259qs\u0259di il\u0259 v\u0259t\u0259nda\u015flar\u0131n yaratd\u0131qlar\u0131 birlikl\u0259rdir. Y\u0259ni h\u0259r bir v\u0259t\u0259nda\u015f \u00f6z\u00fc kimi d\u00fc\u015f\u00fcn\u0259n insanlarla birlikd\u0259 v\u0259t\u0259nda\u015f c\u0259miyy\u0259ti t\u0259sis ed\u0259 bil\u0259r. Bu is\u0259 f\u0259rdi, qrup v\u0259 ictimai maraqlar\u0131n t\u0259min olunmas\u0131 m\u0259qs\u0259di da\u015f\u0131y\u0131r. Az\u0259rbaycanda bu c\u00fcr t\u0259sisatlar\u0131n \u0259n geni\u015f yay\u0131lan formas\u0131 qeyri-h\u00f6kum\u0259t t\u0259\u015fkilatlar\u0131d\u0131r. \u00d6lk\u0259mizd\u0259 QHT-l\u0259rin f\u0259aliyy\u0259tin\u0259 d\u00f6vl\u0259t d\u0259st\u0259yi konsepsiyas\u0131 q\u0259bul olunub, QHT-l\u0259r\u0259 D\u00f6vl\u0259t D\u0259st\u0259yi \u015euras\u0131 yarad\u0131l\u0131b. H\u0259min \u015furaya d\u00f6vl\u0259t b\u00fcdc\u0259sind\u0259n t\u0259xmin\u0259n 5 milyon manat v\u0259sait ayr\u0131l\u0131b. Bu ild\u0259n nazirlikl\u0259r, komit\u0259l\u0259r, \u015firk\u0259tl\u0259r, eyni zamanda, m\u0259rk\u0259zi yerli icra hakimiyy\u0259tinin dig\u0259r strukturlar\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn d\u00f6vl\u0259t b\u00fcdc\u0259sind\u0259n ayr\u0131lan qrant f\u0259aliyy\u0259tinin d\u0259 t\u0259nziml\u0259nm\u0259sini h\u0259min \u015fura h\u0259yata ke\u00e7irir. Bel\u0259likl\u0259, \u015fura qrant f\u0259aliyy\u0259tini koordinasiya edir.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu bar\u0259d\u0259 s\u00f6hb\u0259ti davam etdir\u0259n Prezidentin k\u00f6m\u0259k\u00e7isi qeyd edib ki, Az\u0259rbaycanda yay\u0131lan \u0259n geni\u015f v\u0259t\u0259nda\u015f c\u0259miyy\u0259tl\u0259rind\u0259n biri d\u0259 h\u0259mkarlar ittifaqlar\u0131d\u0131r. Bu qurum d\u00f6vl\u0259tin sosial siyas\u0259t m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ri \u00fczr\u0259 t\u0259r\u0259fda\u015f\u0131d\u0131r. H\u0259mkarlar \u0130ttifaq\u0131 insanlar\u0131n \u0259m\u0259k h\u00fcquqlar\u0131n\u0131n, o c\u00fcml\u0259d\u0259n i\u015fl\u0259y\u0259n b\u00fct\u00fcn kateqoriyalar\u0131n sosial h\u00fcquqlar\u0131n\u0131n m\u00fcdafi\u0259sinin h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259sind\u0259 vahid standartlar m\u00fc\u0259yy\u0259n edir. K\u00fctl\u0259vi informasiya vasit\u0259l\u0259ri d\u0259 v\u0259t\u0259nda\u015f c\u0259miyy\u0259tl\u0259ri institutu t\u0259sisatlar\u0131na daxildir v\u0259 h\u0259r bir v\u0259t\u0259nda\u015f ist\u0259nil\u0259n informasiya vasit\u0259l\u0259ri t\u0259sis ed\u0259 bilir.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cBundan \u0259lav\u0259, b\u0259z\u0259n siyasi partiyalar\u0131 da v\u0259t\u0259nda\u015f c\u0259miyy\u0259tl\u0259ri institutlar\u0131na daxil edirl\u0259r. Amma biz onlar\u0131 hakimiyy\u0259t institutu adland\u0131r\u0131r, v\u0259t\u0259nda\u015f c\u0259miyy\u0259ti institutlar\u0131 t\u0259fsilat\u0131na daxil etmirik. Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 onlara QHT-l\u0259r\u0259&nbsp;D\u00f6vl\u0259t D\u0259st\u0259yi \u015euras\u0131ndan qrant verilmir. Sad\u0259c\u0259 olaraq, parlamentd\u0259 t\u0259msil\u00e7ilik normalar\u0131na g\u00f6r\u0259, d\u00f6vl\u0259t b\u00fcdc\u0259sind\u0259n ayr\u0131lan v\u0259sait onlar aras\u0131nda b\u00f6l\u00fcn\u00fcr\u201d, &#8211; dey\u0259 \u018fli H\u0259s\u0259nov vur\u011fulay\u0131b.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u0259lumat verilib ki, haz\u0131rda Az\u0259rbaycanda \u00fc\u00e7 min\u0259 yax\u0131n QHT, 50-d\u0259k siyasi partiya f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rir. T\u0259xmin\u0259n 200 q\u0259zet, 100-\u0259 yax\u0131n jurnal, 50-d\u0259n \u00e7ox televiziya v\u0259 radio kanal\u0131, 300-d\u0259n art\u0131q f\u0259al internet informasiya resursu, onlarla m\u0259tbuat yay\u0131m\u0131 \u015firk\u0259ti m\u00f6vcuddur. G\u00fcn \u0259rzind\u0259 bu informasiya vasit\u0259l\u0259rin\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015f imkan\u0131 olan insanlar \u00fcmumi \u0259halinin t\u0259xmin\u0259n 75 faizini t\u0259\u015fkil edir. Odur ki, milli m\u0259n\u0259vi, multikultural d\u0259y\u0259rl\u0259rin t\u0259bli\u011find\u0259 \u0259n \u00f6n\u0259mli rol k\u00fctl\u0259vi informasiya vasit\u0259l\u0259rin\u0259 m\u0259xsusdur.<\/p>\n\n\n\n<p>Milli m\u0259n\u0259vi d\u0259y\u0259rl\u0259rd\u0259n dan\u0131\u015fan Prezident Administrasiyas\u0131n\u0131n r\u0259smisi deyib: \u201cMilli m\u0259n\u0259vi d\u0259y\u0259r dedikd\u0259, f\u0259rdi v\u0259 ictimai h\u0259yat\u0131n m\u00fcxt\u0259lif sah\u0259l\u0259rind\u0259 ham\u0131n\u0131n v\u0259 ya \u0259ks\u0259riyy\u0259tin q\u0259bul etdiyi ictimai ideyalar, prinsipl\u0259r, normalar, bax\u0131\u015flar, etalon v\u0259 standartlar, ad\u0259t v\u0259 \u0259n\u0259n\u0259l\u0259r sistemi n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulur. Bu normalar bird\u0259n-bir\u0259 yaranmay\u0131b, bunlar tarix boyu formala\u015fm\u0131\u015f d\u0259y\u0259rl\u0259rdir. Bizim ham\u0131m\u0131z vahid v\u0259t\u0259nda\u015fl\u0131q normalar\u0131 \u0259sas\u0131nda f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259ririk. Bunun t\u0259m\u0259li d\u0259 ulu \u00f6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyev t\u0259r\u0259find\u0259n qoyulub. Milli m\u0259n\u0259vi d\u0259y\u0259rl\u0259rin \u0259sas\u0131nda duran ba\u015fl\u0131ca prinsip az\u0259rbaycan\u00e7\u0131l\u0131q ideologiyas\u0131d\u0131r. Bura b\u00fct\u00fcn Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n q\u0259bul etdiyi normalar, m\u0259n\u0259viyyat, ad\u0259t v\u0259 \u0259n\u0259n\u0259l\u0259r daxildir\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>Az\u0259rbaycanda \u0259halinin b\u00f6y\u00fck \u0259ks\u0259riyy\u0259tinin \u0130slam dinin\u0259 m\u0259nsub oldu\u011funu bildir\u0259n Prezidentin k\u00f6m\u0259k\u00e7isi vur\u011fulay\u0131b ki, \u00f6lk\u0259mizd\u0259 h\u0259m\u00e7inin dig\u0259r dinl\u0259rin n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri d\u0259 ya\u015fay\u0131r. Bununla bel\u0259, qeyri-islam dinin\u0259 m\u0259nsub olan insanlar s\u0131x\u0131\u015fd\u0131r\u0131lm\u0131r, t\u0259qib olunmurlar. \u018fksin\u0259, onlara b\u00f6y\u00fck h\u00f6rm\u0259tl\u0259 yana\u015f\u0131l\u0131r. Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 Az\u0259rbaycandak\u0131 tolerantl\u0131q v\u0259 multikultural m\u00fchit bu g\u00fcn b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyada n\u00fcmun\u0259 kimi g\u00f6st\u0259rilir.<\/p>\n\n\n\n<p>Milli m\u0259n\u0259vi d\u0259y\u0259rl\u0259rimizin \u0259sas t\u0259l\u0259bl\u0259rind\u0259n biri d\u0259 vahid d\u00f6vl\u0259t\u0259 m\u0259nsubluq hissidir. Bu bar\u0259d\u0259 dan\u0131\u015fan \u018fli H\u0259s\u0259nov deyib: \u201cBu, V\u0259t\u0259nin qay\u011f\u0131lar\u0131 v\u0259 onun \u00fcst\u00fcnl\u00fckl\u0259ri qar\u015f\u0131s\u0131nda b\u0259rab\u0259rlik dem\u0259kdir. Biz neft g\u0259lirl\u0259rini rayonlara paylayanda demirik ki, bu rayonda tal\u0131\u015flar, yaxud dig\u0259rl\u0259rind\u0259 l\u0259zgil\u0259r, tatlar, t\u00fcrkl\u0259r ya\u015fay\u0131rlar. Prezident \u0130lham \u018fliyevin b\u00f6lg\u0259l\u0259r\u0259 s\u0259f\u0259rl\u0259rin\u0259 n\u0259z\u0259r yetir\u0259k. D\u00f6vl\u0259timizin ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131n\u0131n \u0259n \u00e7ox s\u0259f\u0259r etdiyi rayonlar el\u0259 milli azl\u0131qlar\u0131n v\u0259 f\u0259rqli din m\u0259nsublar\u0131n\u0131n m\u0259skunla\u015fd\u0131qlar\u0131 \u0259razil\u0259rdir. Biz ora he\u00e7 vaxt ba\u015fqa xalqlar\u0131n ya\u015fad\u0131qlar\u0131 yer kimi deyil, Az\u0259rbaycan, V\u0259t\u0259n kimi bax\u0131r\u0131q. Onlar bizim xalq\u0131m\u0131zd\u0131r v\u0259 o \u0259razil\u0259r d\u0259 bizim V\u0259t\u0259nimizdir\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>Dinin c\u0259miyy\u0259td\u0259 rolundan s\u00f6hb\u0259t a\u00e7an \u018fli H\u0259s\u0259nov diqq\u0259t\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131b ki, din c\u0259miyy\u0259tin strukturunda m\u00fch\u00fcm yer tutan ictimai institutdur. Din m\u00fcxt\u0259lif ideyalar\u0131 ifad\u0259 ed\u0259n v\u0259 ictimai m\u00fcnasib\u0259tl\u0259ri t\u0259nziml\u0259y\u0259n ictimai \u015f\u00fcur formas\u0131d\u0131r, insan\u0131n c\u0259miyy\u0259td\u0259 davran\u0131\u015f\u0131n\u0131 t\u0259nziml\u0259y\u0259n norma v\u0259 t\u0259limatlar sistemidir. \u0130slam dinin\u0259 m\u0259nsub \u015f\u0259xsl\u0259 dig\u0259r h\u0259r hans\u0131 ba\u015fqa bir din\u0259 sitayi\u015f ed\u0259n insan\u0131n davran\u0131\u015flar\u0131nda, d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcnd\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n f\u0259rql\u0259r olur. Bu anlamda Az\u0259rbaycan c\u0259miyy\u0259tinin h\u0259yat\u0131nda da dinin rolu dan\u0131lmazd\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Az\u0259rbaycanda d\u00f6vl\u0259t-din m\u00fcnasib\u0259tl\u0259ri modelinin t\u0259m\u0259linin \u00fcmummilli lider Heyd\u0259r \u018fliyev t\u0259r\u0259find\u0259n qoyuldu\u011funu qeyd ed\u0259n \u018fli H\u0259s\u0259nov deyib: \u201cBu m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rin t\u0259m\u0259lind\u0259 az\u0259rbaycan\u00e7\u0131l\u0131q ideyas\u0131 dayan\u0131r. Biz Qurandan ir\u0259li g\u0259l\u0259n ad\u0259t-\u0259n\u0259n\u0259l\u0259rin ham\u0131s\u0131n\u0131 q\u0259bul edirik. B\u0259lk\u0259 tarixd\u0259 ilk n\u00fcmun\u0259 idi ki, Heyd\u0259r m\u0259scidind\u0259 \u015fi\u0259l\u0259rl\u0259 s\u00fcnnil\u0259r birlikd\u0259 namaz q\u0131ld\u0131lar. \u0130lk n\u00fcmun\u0259dir ki, Heyd\u0259r m\u0259scidind\u0259 bir h\u0259ft\u0259 s\u00fcnni, bir h\u0259ft\u0259 is\u0259 \u015fi\u0259 imam\u0131 x\u00fctb\u0259 verir. Bu g\u00fcn biz\u0259 radikal \u015fi\u0259liyi v\u0259 dig\u0259r dini c\u0259r\u0259yanlar\u0131 t\u0259lqin ed\u0259nl\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 da biz \u00f6z m\u00f6vqeyimizi n\u00fcmayi\u015f etdiririk. Az\u0259rbaycan konstitusiyas\u0131nda dinin d\u00f6vl\u0259td\u0259n ayr\u0131 oldu\u011fu t\u0259sbit edilib. Bu o dem\u0259kdir ki, d\u00f6vl\u0259t dini ayinl\u0259r\u0259, onlar\u0131n daxili normalar\u0131na m\u00fcdaxil\u0259 etmir. Dini ayinin yeri m\u0259scidl\u0259rdir, onlar\u0131n \u0259razisidir. D\u00f6vl\u0259t hakimiyy\u0259tinin yeri is\u0259 b\u00fct\u00fcn d\u00f6vl\u0259tin \u0259razisidir. \u018fsas bir prinsip var: D\u00f6vl\u0259t dinin i\u015fin\u0259 qar\u0131\u015fm\u0131r, din is\u0259 d\u00f6vl\u0259tin d\u00fcny\u0259vi normalar\u0131na m\u00fcdaxil\u0259 etmir\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>Daha sonra Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 Prezidenti Administrasiyas\u0131n\u0131n qanunvericilik v\u0259 h\u00fcquq ekspertizas\u0131 m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ri \u015f\u00f6b\u0259sinin m\u00fcdiri \u015eahin \u018fliyev seminar-m\u00fc\u015favir\u0259d\u0259 \u201cAz\u0259rbaycanda d\u00f6vl\u0259t-din m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rinin qanunvericilik bazas\u0131\u201d m\u00f6vzusunda m\u0259ruz\u0259 il\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015f edib.<\/p>\n\n\n\n<p>D\u00f6vl\u0259t-din m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rinin kifay\u0259t q\u0259d\u0259r m\u00fcr\u0259kk\u0259b m\u0259fhum oldu\u011funu vur\u011fulayan \u015eahin \u018fliyev deyib: \u201cM\u0259s\u0259l\u0259nin m\u00fcr\u0259kk\u0259bliyi ondan ibar\u0259tdir ki, din d\u00f6vl\u0259t il\u0259 m\u00fcqayis\u0259d\u0259 tam muxtar bir sistemdir. Dinin \u00f6z qanunlar\u0131 v\u0259 m\u00fchakim\u0259 sistemi var. M\u0259s\u0259l\u0259n, d\u00f6vl\u0259t \u00f6z qanunlar\u0131n\u0131n icras\u0131n\u0131 t\u0259min etm\u0259k m\u0259qs\u0259dil\u0259 h\u00fcquq-m\u00fchafiz\u0259 orqanlar\u0131 v\u0259 dig\u0259r g\u00fcc strukturlar\u0131 yarad\u0131r. Dini ayinl\u0259rin t\u0259tbiqin\u0259 g\u0259linc\u0259, bunun \u00fc\u00e7\u00fcn he\u00e7 bir struktura ehtiyac yoxdur. H\u0259r bir dindar bu ayinl\u0259r\u0259 \u0259m\u0259l edilm\u0259sini \u00f6z\u00fcn\u0259 borc bilir. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 dind\u0259n \u00f6z m\u0259qs\u0259dl\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn istifad\u0259 etm\u0259k ist\u0259y\u0259n h\u0259r bir d\u00f6vl\u0259t s\u00fcquta u\u011fray\u0131r. Y\u0259ni, d\u00f6vl\u0259t strukturlar\u0131 din strukturlar\u0131 il\u0259 \u0259v\u0259z edilir\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>\u015e\u00f6b\u0259 m\u00fcdiri qeyd edib ki, h\u0259l\u0259 1918-ci ild\u0259 demokratik respublika t\u0259sis edil\u0259rk\u0259n Az\u0259rbaycan d\u00fcny\u0259vi d\u00f6vl\u0259t elan olunmu\u015fdu. Bu x\u0259tt ulu \u00f6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyev t\u0259r\u0259find\u0259n davam etdirilib v\u0259 haz\u0131rda Az\u0259rbaycan C\u0259nubi Qafqazda yegan\u0259 d\u00f6vl\u0259tdir ki, s\u0131rf d\u00fcny\u0259vilik prinsipi \u0259sas\u0131nda qurulub. Az\u0259rbaycan \u0259halisinin t\u0259xmin\u0259n 70 faizi \u015fi\u0259, 30 faizi s\u00fcnnidir. Tarix\u0259n \u00f6lk\u0259mizd\u0259 bu m\u0259zh\u0259bl\u0259r aras\u0131nda he\u00e7 vaxt m\u00fcnaqi\u015f\u0259 v\u0259 ya anla\u015f\u0131lmazl\u0131q olmay\u0131b. Az\u0259rbaycan m\u00fcst\u0259qilliyini b\u0259rpa etdikd\u0259n sonra b\u0259zi q\u00fcvv\u0259l\u0259r \u015fi\u0259-s\u00fcnni faktorunu qabartma\u011fa \u00e7al\u0131\u015fsalar da, bu c\u0259hdl\u0259r bo\u015fa \u00e7\u0131x\u0131b.<\/p>\n\n\n\n<p>\u015eahin \u018fliyev qeyd edib ki, vaxtil\u0259 bir frans\u0131z sosioloqu \u00f6z elmi m\u0259qal\u0259sind\u0259 \u201c\u0130slam\u0131n Az\u0259rbaycan brendi\u201d ifad\u0259sini i\u015fl\u0259tmi\u015fdi. O, Az\u0259rbaycan m\u0259scidl\u0259rind\u0259 s\u00fcnni v\u0259 \u015fi\u0259l\u0259rin bir yerd\u0259 namaz q\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u0259nd\u0259 \u00e7ox t\u0259\u0259cc\u00fcbl\u0259nmi\u015fdi. Do\u011frudan da, d\u00fcnyan\u0131n he\u00e7 bir \u00f6lk\u0259sind\u0259 \u0130slam\u0131n iki qolu aras\u0131nda bu c\u00fcr m\u00fcnasib\u0259tl\u0259ri g\u00f6rm\u0259k m\u00fcmk\u00fcn deyil.<\/p>\n\n\n\n<p>Prezident Administrasiyas\u0131n\u0131n \u015f\u00f6b\u0259 m\u00fcdiri vur\u011fulay\u0131b ki, \u201cDini etiqad azadl\u0131\u011f\u0131 haqq\u0131nda\u201d Qanun din m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rin\u0259 s\u0131rf d\u00fcny\u0259vilik n\u00f6qteyi- n\u0259z\u0259rind\u0259n yana\u015f\u0131r. Qanun kifay\u0259t q\u0259d\u0259r h\u0259cmli olsa da, onun praktikada i\u015fl\u0259y\u0259n c\u0259mi bir ne\u00e7\u0259&nbsp;m\u0259qam\u0131 var. Birinci m\u0259qam din\u0259 aid materiallar\u0131n yay\u0131lmas\u0131d\u0131r. B\u00fct\u00fcn dini \u0259d\u0259biyyat, audio v\u0259 videoyaz\u0131lar m\u00fctl\u0259q n\u0259zar\u0259t markas\u0131 il\u0259 markalanmal\u0131d\u0131r. \u018fks halda, onlar\u0131n yay\u0131lmas\u0131na icaz\u0259 verilmir v\u0259 buna g\u00f6r\u0259 m\u0259suliyy\u0259t m\u00fc\u0259yy\u0259n edilib. Bu, ondan ir\u0259li g\u0259lir ki, Az\u0259rbaycan Konstitusiyas\u0131 dini v\u0259 etnik m\u00fcnaqi\u015f\u0259, insan l\u0259yaq\u0259tini al\u00e7aldan dini c\u0259r\u0259yanlar\u0131n \u00f6lk\u0259 \u0259razisind\u0259 yay\u0131lmas\u0131n\u0131 qada\u011fan edir.<\/p>\n\n\n\n<p>Dig\u0259r bir m\u0259qam is\u0259 ondan ibar\u0259tdir ki, Qafqaz M\u00fcs\u0259lmanlar\u0131 \u0130dar\u0259si m\u0259scidl\u0259r\u0259 axundlar\u0131n t\u0259yin olunmas\u0131n\u0131 Dini Qurumlarla \u0130\u015f \u00fczr\u0259 D\u00f6vl\u0259t Komit\u0259si il\u0259 raz\u0131la\u015fd\u0131r\u0131lmal\u0131d\u0131r. N\u0259hay\u0259t, sonuncu m\u0259qam xaricd\u0259 dini t\u0259hsil alm\u0131\u015f din xadiml\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n dini m\u0259rasiml\u0259rin yerin\u0259 yetirilm\u0259sin\u0259 qoyulan qada\u011fad\u0131r. Bu t\u0259l\u0259bl\u0259r\u0259 riay\u0259t olunmas\u0131na n\u0259zar\u0259t etm\u0259k kifay\u0259t q\u0259d\u0259r \u00e7\u0259tindir. Lakin ist\u0259nil\u0259n halda bu t\u0259l\u0259bin yerin\u0259 yetirilm\u0259sin\u0259 \u00e7al\u0131\u015fmaq laz\u0131md\u0131r. \u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, din xadiml\u0259ri v\u0259 dindarlarla i\u015f aparmaq \u00fc\u00e7\u00fcn Qurani-K\u0259rimi m\u00fck\u0259mm\u0259l bilm\u0259k t\u0259l\u0259b olunur.<\/p>\n\n\n\n<p>\u015eahin \u018fliyev bildirib ki, yerli icra hakimiyy\u0259ti orqanlar\u0131 insanlarla m\u00fcnasib\u0259td\u0259 kifay\u0259t q\u0259d\u0259r \u0259dal\u0259tli olmal\u0131d\u0131rlar. \u00c7al\u0131\u015fmal\u0131d\u0131rlar ki, bu m\u0259s\u0259l\u0259d\u0259 onlar\u0131 anlas\u0131nlar, insanlar yerli icra hakimiyy\u0259ti orqanlar\u0131ndan naraz\u0131 qalmas\u0131nlar. Haz\u0131rda \u0259sas probleml\u0259rd\u0259n biri din xadiml\u0259rinin savad m\u0259s\u0259l\u0259sidir. G\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 bu m\u0259s\u0259l\u0259y\u0259 dair bir proqram haqq\u0131nda d\u00fc\u015f\u00fcnm\u0259k olar.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201c\u0130slam tarix\u0259n \u00e7ox tolerant dindir v\u0259 haz\u0131rda c\u0259r\u0259yan ed\u0259n radikalizm he\u00e7 vaxt bu din\u0259 xas olmay\u0131b. Bizi ist\u0259m\u0259y\u0259n xarici q\u00fcvv\u0259l\u0259rin c\u0259hdl\u0259rin\u0259 baxmayaraq, Az\u0259rbaycanda dini v\u0259 m\u0259d\u0259ni tolerantl\u0131q \u0259n\u0259n\u0259si pozulmay\u0131b. \u00dcmid edir\u0259m ki, bu \u0259n\u0259n\u0259 pozulmayacaq\u201d, &#8211; dey\u0259 \u015f\u00f6b\u0259 m\u00fcdiri bildirib.<\/p>\n\n\n\n<p>Seminar-m\u00fc\u015favir\u0259nin n\u00f6vb\u0259ti g\u00fcn\u00fc Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n mill\u0259tl\u0259raras\u0131, multikulturalizm v\u0259 dini m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r \u00fczr\u0259 D\u00f6vl\u0259t m\u00fc\u015faviri Kamal Abdullayevin \u201cAz\u0259rbaycan multikulturalizminin inki\u015faf perspektivl\u0259ri\u201d m\u00f6vzusunda \u00e7\u0131x\u0131\u015f\u0131 il\u0259 ba\u015flay\u0131b.<\/p>\n\n\n\n<p>Kamal Abdullayev bildirib ki, Az\u0259rbaycan Prezidenti \u0130lham \u018fliyev son d\u0259r\u0259c\u0259 uzaqg\u00f6r\u0259n siyasi h\u0259ssasl\u0131q n\u00fcmayi\u015f etdir\u0259r\u0259k, 2016-c\u0131 ili \u201cMultikulturalizm ili\u201d elan edib. Bunun b\u00f6y\u00fck \u0259h\u0259miyy\u0259ti var. Bu, yaln\u0131z Az\u0259rbaycan \u00fc\u00e7\u00fcn deyil, h\u0259m d\u0259 beyn\u0259lxalq al\u0259m \u00fc\u00e7\u00fcn b\u00f6y\u00fck \u00f6n\u0259m k\u0259sb edir. \u201cAz\u0259rbaycan Prezidentinin 2016-c\u0131 ili \u201cMultikulturalizm ili\u201d elan etm\u0259si d\u00fcnya ictimaiyy\u0259tin\u0259, intellektual q\u00fcvv\u0259l\u0259r\u0259 bir \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015fd\u0131r. D\u00f6vl\u0259timizin ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclm\u00fc\u015f bu add\u0131m\u0131 atmaqla Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n indiy\u0259 q\u0259d\u0259r ya\u015fatd\u0131\u011f\u0131 v\u0259 bundan sonra da ya\u015fadaca\u011f\u0131 d\u0259y\u0259rl\u0259ri b\u0259yan edib. Bu multikultural d\u0259y\u0259rl\u0259r hans\u0131lard\u0131r? M\u0259rh\u0259m\u0259t hissi, ba\u015fqas\u0131n\u0131n hal\u0131na ac\u0131ma hissi, ba\u015fqas\u0131n\u0131 \u00f6z\u00fcnd\u0259n se\u00e7m\u0259m\u0259k hissi. Bu, bizim xalq\u0131m\u0131za xas d\u0259y\u0259rl\u0259rdir\u201d, &#8211; dey\u0259 K.Abdullayev vur\u011fulay\u0131b.<\/p>\n\n\n\n<p>D\u00f6vl\u0259t m\u00fc\u015faviri qeyd edib ki, multikulturalizm m\u0259na etibaril\u0259 \u00e7oxm\u0259d\u0259niyy\u0259tlilik dem\u0259kdir. Y\u0259ni, \u00e7oxm\u0259d\u0259niyy\u0259tli bir c\u0259miyy\u0259td\u0259 bu, \u00e7oxm\u0259d\u0259niyy\u0259tliliyin da\u015f\u0131y\u0131c\u0131lar\u0131n\u0131n bir-birinin yan\u0131nda normal \u015f\u0259kild\u0259 ya\u015famalar\u0131 dem\u0259kdir. Bu, Az\u0259rbaycan \u00fc\u00e7\u00fcn h\u0259yat t\u0259rzidir. Multikulturalizm&nbsp;c\u0259miyy\u0259td\u0259 m\u00f6vcud olan etnik, irqi, dini v\u0259 m\u0259d\u0259ni m\u00fcxt\u0259liflikl\u0259r\u0259 m\u00fcnasib\u0259td\u0259 d\u00f6vl\u0259tin apard\u0131\u011f\u0131 konkret siyas\u0259tdir.<\/p>\n\n\n\n<p>Az\u0259rbaycan\u0131n b\u00f6y\u00fck m\u0259n\u0259vi t\u0259cr\u00fcb\u0259y\u0259 malik oldu\u011funu qeyd ed\u0259n Kamal Abdullayev diqq\u0259t\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131b ki, dastanlar\u0131m\u0131zdan, na\u011f\u0131llar\u0131m\u0131zdan, klassik \u0259d\u0259bi n\u00fcmun\u0259l\u0259rimizd\u0259n q\u0259dim demokratik prinsipl\u0259rl\u0259 ba\u011fl\u0131 kifay\u0259t q\u0259d\u0259r n\u00fcmun\u0259l\u0259r g\u00f6st\u0259rm\u0259k m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Tarix boyu Az\u0259rbaycan\u0131n m\u0259n\u0259vi h\u0259yat\u0131nda m\u00f6vcud tolerantl\u0131q n\u00fcmun\u0259l\u0259rind\u0259n xeyli dan\u0131\u015fmaq olar. Bunlar t\u0259bii ki, multikultural t\u0259rzin Az\u0259rbaycan c\u0259miyy\u0259tin\u0259 h\u0259l\u0259 ke\u00e7mi\u015f zamanlardan xas olmas\u0131na bir s\u00fcbutdur.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu yax\u0131nlarda \u00e7apdan \u00e7\u0131xan \u201cAz\u0259rbaycan multikulturalizminin \u0259d\u0259bi-b\u0259dii qaynaqlar\u0131\u201d kitab\u0131 bar\u0259d\u0259 dan\u0131\u015fan D\u00f6vl\u0259t m\u00fc\u015faviri deyib: \u201cPrezident \u0130lham \u018fliyev h\u0259r zaman qeyd edir ki, multikulturalizm Az\u0259rbaycan c\u0259miyy\u0259tin\u0259, xalq\u0131na tarix\u0259n xas olan bir d\u0259y\u0259rdir. Biz bu ruhla, ideyalarla zaman-zaman b\u00f6y\u00fcy\u00fcb formala\u015fm\u0131\u015f\u0131q. Bunun \u0259yani s\u00fcbutunu klassikl\u0259rimizin \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259 g\u00f6r\u00fcr\u00fck\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>Kamal Abdullayev bildirib ki, Az\u0259rbaycan multikulturalizminin daha bir \u0259sas \u015fax\u0259si is\u0259 onun h\u00fcquqi v\u0259 siyasi qaynaqlar\u0131ndan ibar\u0259tdir. Az\u0259rbaycan \u0259razisind\u0259 m\u00fcxt\u0259lif d\u00f6vrl\u0259rd\u0259 m\u00f6vcud olmu\u015f d\u00f6vl\u0259tl\u0259rd\u0259 d\u0259 multikultural d\u0259y\u0259rl\u0259r\u0259 loyal m\u00fcnasib\u0259t h\u00f6km s\u00fcr\u00fcb. Bu d\u0259y\u0259rl\u0259ri sisteml\u0259\u015fdirib, siyasi v\u0259 h\u00fcquqi bir bazan\u0131n yarad\u0131lmas\u0131 is\u0259 XX \u0259srin sonlar\u0131nda \u00fcmummilli lider Heyd\u0259r \u018fliyev\u0259 n\u0259sib oldu. Az\u0259rbaycan\u0131n m\u00fcst\u0259qilliyinin ilk d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 ulu \u00f6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyev d\u0259qiq ideoloji h\u0259d\u0259f se\u00e7di. \u018fsrl\u0259r boyu Az\u0259rbaycanda formala\u015fm\u0131\u015f \u00e7oxm\u0259d\u0259niyy\u0259tlilik \u0259n\u0259n\u0259sini inki\u015faf etdirib, onu keyfiyy\u0259tc\u0259 yeni m\u00fcst\u0259viy\u0259 ke\u00e7irdi. \u00d6lk\u0259 konstitusiyas\u0131nda m\u00fcxt\u0259lif b\u0259ndl\u0259rd\u0259, Ulu \u00d6nd\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n bununla ba\u011fl\u0131 imzalanm\u0131\u015f s\u0259r\u0259ncam v\u0259 f\u0259rmanlarda multikulturalizm ideyalar\u0131 siyasi bax\u0131mdan \u00f6z \u0259ksini tap\u0131b.<\/p>\n\n\n\n<p>Az\u0259rbaycan Prezidentinin \u00f6lk\u0259 \u0259razisind\u0259ki b\u00fct\u00fcn konfessiyalara, dinl\u0259r\u0259 b\u0259rab\u0259r m\u00fcnasib\u0259t g\u00f6st\u0259rdiyini bildir\u0259n D\u00f6vl\u0259t m\u00fc\u015faviri deyib: \u201cBu da onlar\u0131n bir-birl\u0259rin\u0259 m\u00fcnasib\u0259td\u0259 loyal olmas\u0131na g\u0259tirib \u00e7\u0131xaran amildir. Az\u0259rbaycanda dini v\u0259 milli m\u00fcxt\u0259lifliyin qorunub saxlan\u0131lmas\u0131na d\u00f6vl\u0259t x\u00fcsusi diqq\u0259t ay\u0131r\u0131r. Az\u0259rbaycan multikultural t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyin bu b\u0259ndini d\u0259 yerin\u0259 yetirir\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>Kamal Abdullayev bir ne\u00e7\u0259 g\u00fcn \u0259vv\u0259l Az\u0259rbaycanda f\u0259aliyy\u0259t\u0259 ba\u015flayan \u201cMultikulturalizm Az\u0259rbaycanda h\u0259yat t\u0259rzi kimi: \u00f6yr\u0259n, ara\u015fd\u0131r, payla\u015f-2016\u201d adl\u0131 Beyn\u0259lxalq Multikulturalizm q\u0131\u015f m\u0259kt\u0259bi haqq\u0131nda da m\u0259lumat verib. Bildirib ki, m\u0259kt\u0259bin i\u015ftirak\u00e7\u0131lar\u0131 \u00f6lk\u0259mizin bir s\u0131ra regionlar\u0131nda da olublar. Bu g\u00fcn h\u0259m yerli, h\u0259m d\u0259 bir s\u0131ra xarici universitetl\u0259rd\u0259 Az\u0259rbaycan multikulturalizmi adl\u0131 f\u0259nn t\u0259dris edilir. Bu f\u0259nn Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n tarixin\u0259, m\u0259n\u0259viyyat\u0131na, bug\u00fcnk\u00fc ictimai-siyasi durumuna bir giri\u015fdir. \u201cBiz bu f\u0259nni b\u0259zi Avropa \u00f6lk\u0259l\u0259ri universitetl\u0259rin\u0259 t\u0259klif ed\u0259nd\u0259, onlar bunu \u00e7ox b\u00f6y\u00fck maraqla qar\u015f\u0131lad\u0131lar v\u0259 \u00f6z universitetl\u0259rind\u0259 t\u0259drisin\u0259 raz\u0131l\u0131q verdil\u0259r. Haz\u0131rda bu f\u0259nn Avropan\u0131n 13 v\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n 28 universitetind\u0259 t\u0259dris edilir. M\u0259qs\u0259dimiz<\/p>\n\n\n\n<p>Az\u0259rbaycana olan bu mara\u011f\u0131 m\u0259h\u0259bb\u0259t\u0259 \u00e7evirm\u0259kdir\u201d, &#8211; dey\u0259 D\u00f6vl\u0259t m\u00fc\u015faviri \u0259lav\u0259 edib.<\/p>\n\n\n\n<p>Seminar-m\u00fc\u015favir\u0259d\u0259 Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 Prezidenti Administrasiyas\u0131n\u0131n h\u00fcquq m\u00fchafiz\u0259 orqanlar\u0131 il\u0259 i\u015f \u015f\u00f6b\u0259sinin m\u00fcdiri Fuad \u018fl\u0259sg\u0259rov \u201cDini radikalizm\u0259 qar\u015f\u0131 m\u00fcbariz\u0259d\u0259 h\u00fcquq m\u00fchafiz\u0259 orqanlar\u0131n\u0131n rolu v\u0259 f\u0259aliyy\u0259tinin \u0259laq\u0259l\u0259ndirilm\u0259si\u201d m\u00f6vzusunda \u00e7\u0131x\u0131\u015f edib.<\/p>\n\n\n\n<p>Fuad \u018fl\u0259sg\u0259rov t\u0259dbir i\u015ftirak\u00e7\u0131lar\u0131na m\u00fcraci\u0259tl\u0259 deyib: \u201cPrezident \u0130lham \u018fliyevin tap\u015f\u0131r\u0131\u011f\u0131 il\u0259 bel\u0259 bir seminar-m\u00fc\u015favir\u0259nin ke\u00e7irilm\u0259si d\u00f6vl\u0259tin dini sah\u0259d\u0259 m\u00fcnasib\u0259tl\u0259r\u0259 v\u0259 yerl\u0259rd\u0259 dini qurumlarla i\u015fin t\u0259\u015fkilat\u00e7\u0131lar\u0131 kimi sizin f\u0259aliyy\u0259tiniz\u0259 verdiyi \u00f6n\u0259min g\u00f6st\u0259ricisidir. Bu seminar a\u00e7\u0131q fikir m\u00fcbadil\u0259sinin apar\u0131lmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7ox yax\u015f\u0131 bir platformad\u0131r v\u0259 inan\u0131ram ki, sizinl\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcz d\u0259 s\u0259mimi v\u0259 a\u00e7\u0131q m\u00fczakir\u0259 \u015f\u0259raitind\u0259 ke\u00e7\u0259c\u0259k\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>\u015e\u00f6b\u0259 m\u00fcdiri bildirib ki, bu g\u00fcn m\u00fcasir d\u00fcnyada sivilizasiyalar\u0131n qar\u015f\u0131durmas\u0131 m\u00fc\u015fahid\u0259 olunur. X\u00fcsusil\u0259 Yax\u0131n \u015e\u0259rqd\u0259 dini z\u0259mind\u0259 m\u00fcnaqi\u015f\u0259l\u0259r, dini radikalizm v\u0259 ekstremizmin artmas\u0131, Avropada islamofobiya v\u0259 antisemitizm meyill\u0259rinin g\u00fccl\u0259nm\u0259si multikulturalizm ideyalar\u0131n\u0131n t\u0259n\u0259zz\u00fcl\u00fcn\u00fcn t\u0259zah\u00fcr\u00fcd\u00fcr. H\u0259tta Avropa d\u00f6vl\u0259tl\u0259rinin liderl\u0259ri multikulturalizm ideyalar\u0131n\u0131n iflasa u\u011frad\u0131\u011f\u0131n\u0131 etiraf edirl\u0259r. Bu m\u0259nada m\u00fcxt\u0259lif dini inanclara malik insanlar\u0131n \u0259srl\u0259r boyu s\u00fclh \u015f\u0259raitind\u0259 ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 Az\u0259rbaycan d\u00fcnyaya n\u00fcmun\u0259 ola bil\u0259c\u0259k bir d\u00f6vl\u0259tdir v\u0259 t\u0259sad\u00fcfi deyil ki, 2016-c\u0131 il Prezident \u0130lham \u018fliyev t\u0259r\u0259find\u0259n \u00f6lk\u0259mizd\u0259 \u201cMultikulturalizm ili\u201d elan edilib.<\/p>\n\n\n\n<p>D\u00fcnyada geni\u015f v\u00fcs\u0259t alm\u0131\u015f dini radikalizm v\u0259 ekstremizm meyill\u0259rinin Az\u0259rbaycandan da yan ke\u00e7m\u0259diyini t\u0259\u0259ss\u00fcf hissi il\u0259 qeyd ed\u0259n Prezident Administrasiyas\u0131n\u0131n r\u0259smisi deyib: \u201c\u00d6lk\u0259mizd\u0259 dini radikalizm meyill\u0259rinin yay\u0131lmas\u0131 \u0259sas etibaril\u0259 xarici faktorlarla, b\u0259zi d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin f\u0259aliyy\u0259ti il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r. M\u00fc\u0259yy\u0259n q\u00fcvv\u0259l\u0259r dini radikal qruplardan istifad\u0259 etm\u0259kl\u0259 \u00f6z siyasi m\u0259qs\u0259dl\u0259rini h\u0259yata ke\u00e7irm\u0259y\u0259 c\u0259hd g\u00f6st\u0259rirl\u0259r\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>Az\u0259rbaycanda dini radikalizmin \u0259sas\u0259n radikal v\u0259hhabilik v\u0259 ifrat \u015fi\u0259lik formas\u0131nda t\u0259zah\u00fcr etdiyini bildir\u0259n Fuad \u018fl\u0259sg\u0259rov vur\u011fulay\u0131b ki, onlar\u0131n t\u0259bli\u011fat\u0131 bir qayda olaraq xaricd\u0259 t\u0259hsil alm\u0131\u015f az\u0259rbaycanl\u0131lar t\u0259r\u0259find\u0259n h\u0259yata ke\u00e7irilir. \u0130ndiy\u0259d\u0259k xarici \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 3 min\u0259 yax\u0131n az\u0259rbaycanl\u0131 dini t\u0259hsil al\u0131b v\u0259 bu g\u00fcn d\u00f6vl\u0259t\u00e7ilik \u0259leyhin\u0259 y\u00f6n\u0259l\u0259n t\u0259dbirl\u0259rin t\u0259\u015fkilat\u00e7\u0131s\u0131 qismind\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015f ed\u0259n dindarlar\u0131n b\u00f6y\u00fck \u0259ks\u0259riyy\u0259ti m\u0259hz h\u0259min \u015f\u0259xsl\u0259rdir.<\/p>\n\n\n\n<p>Qeyd olunub ki, haz\u0131rda dini radikalizml\u0259 m\u00fcbariz\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n h\u00fcquq m\u00fchafiz\u0259 v\u0259 x\u00fcsusi xidm\u0259t orqanlar\u0131 qar\u015f\u0131s\u0131nda duran \u0259sas v\u0259zif\u0259l\u0259rd\u0259n biridir. X\u00fcsusil\u0259 son d\u00f6vrl\u0259rd\u0259 dini radikalizm\u0259 qar\u015f\u0131 m\u00fcbariz\u0259nin g\u00fccl\u0259ndirilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn \u00f6lk\u0259mizd\u0259 m\u00fch\u00fcm qanunvericilik, institusional v\u0259 praktiki t\u0259dbirl\u0259r h\u0259yata ke\u00e7irilib.<\/p>\n\n\n\n<p>\u015e\u00f6b\u0259 m\u00fcdiri diqq\u0259t\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131b ki, Suriya v\u0259 \u0130raqda silahl\u0131 m\u00fcnaqi\u015f\u0259l\u0259rin ba\u015fland\u0131\u011f\u0131 d\u00f6vrd\u0259n on minl\u0259rl\u0259 \u0259cn\u0259bi h\u0259min \u00f6lk\u0259l\u0259r\u0259 g\u0259l\u0259r\u0259k \u0130\u015e\u0130D terror\u00e7u&nbsp;qrupla\u015fmas\u0131n\u0131n s\u0131ralar\u0131na qo\u015fulub. Onlar\u0131n aras\u0131nda Az\u0259rbaycandan da radikal v\u0259hhabiliy\u0259 m\u0259nsub \u015f\u0259xsl\u0259r olub. Bu \u015f\u0259xsl\u0259rin geri qay\u0131td\u0131qdan sonra \u00f6lk\u0259miz \u00fc\u00e7\u00fcn yarada bil\u0259c\u0259kl\u0259ri t\u0259hl\u00fck\u0259 n\u0259z\u0259r\u0259 al\u0131naraq onlar\u0131n cinay\u0259t m\u0259suliyy\u0259tin\u0259 c\u0259lb edilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn z\u0259ruri add\u0131mlar at\u0131l\u0131b. \u0130lk n\u00f6vb\u0259d\u0259, 2014-c\u00fc il mart\u0131n 14-d\u0259 Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Cinay\u0259t M\u0259c\u0259ll\u0259sin\u0259 yeni madd\u0259 \u0259lav\u0259 edilib. Bu madd\u0259y\u0259 \u0259sas\u0259n v\u0259t\u0259nda\u015flar\u0131 Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n h\u00fcdudlar\u0131ndan k\u0259narda apar\u0131lan silahl\u0131 m\u00fcnaqi\u015f\u0259l\u0259r\u0259 c\u0259lb etm\u0259, bu m\u0259qs\u0259dl\u0259 d\u00f6y\u00fc\u015f t\u0259liml\u0259ri ke\u00e7irm\u0259, sabit qrup yaratma v\u0259 ya bel\u0259 qrupa r\u0259hb\u0259rlik etm\u0259 cinay\u0259t hesab olunur. H\u0259m\u00e7inin bel\u0259 qruplarda, t\u0259liml\u0259rd\u0259 v\u0259 silahl\u0131 m\u00fcnaqi\u015f\u0259l\u0259rd\u0259 i\u015ftirak, bu h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259rin t\u00f6r\u0259dilm\u0259sin\u0259 a\u00e7\u0131q \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015flar etm\u0259 v\u0259 bu c\u00fcr m\u0259zmunlu materiallar yayma da cinay\u0259t say\u0131l\u0131r v\u0259 uzun m\u00fcdd\u0259t\u0259 azadl\u0131qdan m\u0259hrumetm\u0259 c\u0259zas\u0131 il\u0259 c\u0259zaland\u0131r\u0131l\u0131r. Qanunvericiliy\u0259 edilmi\u015f bu d\u0259yi\u015fiklikd\u0259n sonra Suriya v\u0259 \u0130raqda silahl\u0131 d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259rd\u0259 i\u015ftirak ed\u0259r\u0259k sonradan Az\u0259rbaycana d\u00f6nm\u00fc\u015f 60-dan \u00e7ox \u015f\u0259xs D\u00f6vl\u0259t T\u0259hl\u00fck\u0259sizlik Xidm\u0259ti t\u0259r\u0259find\u0259n h\u0259bs edil\u0259r\u0259k cinay\u0259t m\u0259suliyy\u0259tin\u0259 c\u0259lb olunub.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cDini radikalizml\u0259 m\u00fcbariz\u0259 cinay\u0259t t\u00f6r\u0259tmi\u015f radikal dini t\u0259riq\u0259t \u00fczvl\u0259rinin h\u0259bs edil\u0259r\u0259k cinay\u0259t m\u0259suliyy\u0259tin\u0259 c\u0259lb olunmas\u0131 il\u0259 bitmir. Bel\u0259 \u015f\u0259xsl\u0259rin f\u0259aliyy\u0259ti ist\u0259r c\u0259za\u00e7\u0259km\u0259 m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rind\u0259, ist\u0259rs\u0259 d\u0259 c\u0259zalar\u0131n\u0131 \u00e7\u0259kib qurtard\u0131qdan sonra h\u00fcquq m\u00fchafiz\u0259 orqanlar\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n n\u0259zar\u0259td\u0259 saxlan\u0131l\u0131r. G\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015f bu t\u0259dbirl\u0259r n\u0259tic\u0259sind\u0259 silahl\u0131 m\u00fcnaqi\u015f\u0259l\u0259rd\u0259 i\u015ftirak etm\u0259k m\u0259qs\u0259dil\u0259 \u00f6lk\u0259mizd\u0259n Suriya v\u0259 \u0130raqa ged\u0259nl\u0259rin say\u0131nda k\u0259skin azalma m\u00fc\u015fahid\u0259 edilm\u0259kd\u0259dir\u201d, &#8211; dey\u0259 Fuad \u018fl\u0259sg\u0259rov vur\u011fulay\u0131b.<\/p>\n\n\n\n<p>Az\u0259rbaycanda radikal dini f\u0259aliyy\u0259tin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131n al\u0131nmas\u0131 istiqam\u0259tind\u0259 h\u0259yata ke\u00e7iril\u0259n t\u0259dbirl\u0259r bar\u0259d\u0259 m\u0259lumat ver\u0259n Prezident Administrasiyas\u0131n\u0131n r\u0259smisi 2015-ci ilin noyabr\u0131nda Bak\u0131n\u0131n Nardaran q\u0259s\u0259b\u0259sind\u0259 ba\u015f vermi\u015f hadis\u0259l\u0259r\u0259 d\u0259 toxunub. Qeyd edib ki, bu hadis\u0259l\u0259r ifrat \u015fi\u0259lik ideyalar\u0131n\u0131n \u00f6lk\u0259mizin t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyi \u00fc\u00e7\u00fcn do\u011fura bil\u0259c\u0259yi riskl\u0259ri bir daha a\u00e7\u0131q n\u00fcmayi\u015f etdirdi. Bel\u0259 ki, Taleh Ba\u011f\u0131rov ba\u015fda olmaqla bir qrup \u015f\u0259xs \u00f6lk\u0259mizd\u0259 ictimai-siyasi sabitliyi pozmaq, t\u0259xribatlar, k\u00fctl\u0259vi i\u011fti\u015fa\u015flar v\u0259 terror aktlar\u0131 t\u00f6r\u0259tm\u0259k, konstitusiya qurulu\u015funu zorla d\u0259yi\u015fdirm\u0259kl\u0259 \u015f\u0259ri\u0259t qanunlar\u0131 il\u0259 idar\u0259 olunan dini d\u00f6vl\u0259t qurmaq m\u0259qs\u0259dil\u0259 \u201cM\u00fcs\u0259lman Birliyi\u201d adl\u0131 h\u0259r\u0259kat yaratm\u0131\u015f, Bak\u0131 \u015f\u0259h\u0259rind\u0259n v\u0259 respublikan\u0131n b\u0259zi b\u00f6lg\u0259l\u0259rind\u0259n \u00f6zl\u0259rin\u0259 t\u0259r\u0259fdarlar toplamaqla onlar\u0131 m\u00fcxt\u0259lif n\u00f6v odlu silah, d\u00f6y\u00fc\u015f sursat\u0131 v\u0259 partlay\u0131c\u0131 madd\u0259 il\u0259 t\u0259chiz etmi\u015fdi. H\u00fcquq m\u00fchafiz\u0259 orqanlar\u0131n\u0131n h\u0259yata ke\u00e7irdiyi \u0259m\u0259liyyatlar n\u0259tic\u0259sind\u0259 din p\u0259rd\u0259si alt\u0131nda f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259r\u0259n cinay\u0259tkar qrupla\u015fma z\u0259r\u0259rsizl\u0259\u015fdirilib, dig\u0259r z\u0259ruri add\u0131mlar at\u0131l\u0131b. Haz\u0131rda h\u0259min cinay\u0259t i\u015fi \u00fczr\u0259 istintaq davam etdirilir.<\/p>\n\n\n\n<p>Fuad \u018fl\u0259sg\u0259rov deyib: \u201cNardaranda cinay\u0259t t\u00f6r\u0259tmi\u015f radikal dini t\u0259riq\u0259t \u00fczvl\u0259rinin \u00e7oxunun bu q\u0259s\u0259b\u0259nin sakini olmamas\u0131, \u0259sas\u0259n xarici d\u00f6vl\u0259tl\u0259rd\u0259 dini t\u0259hsil almas\u0131 bu hadis\u0259l\u0259rin arxas\u0131nda xarici faktorlar\u0131n dayanmas\u0131n\u0131 ehtimal etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn ciddi \u0259sas verir. Yerli \u0259hali bu insanlar\u0131 d\u0259st\u0259kl\u0259m\u0259mi\u015f v\u0259 \u00f6zl\u0259ri d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 h\u00fcquq m\u00fchafiz\u0259 orqanlar\u0131na m\u00fcraci\u0259t ed\u0259r\u0259k onlar\u0131 z\u0259r\u0259rsizl\u0259\u015fdirm\u0259yi xahi\u015f etmi\u015fdi. \u0130stintaq zaman\u0131 bu \u015f\u0259xsl\u0259rin xaricd\u0259n&nbsp;maliyy\u0259l\u0259\u015fm\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 m\u00fch\u00fcm faktlar \u0259ld\u0259 edilib v\u0259 haz\u0131rda h\u0259min faktlar istintaq orqan\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n ara\u015fd\u0131r\u0131l\u0131r\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>\u015e\u00f6b\u0259 m\u00fcdiri seminar-m\u00fc\u015favir\u0259 i\u015ftirak\u00e7\u0131lar\u0131na 2015-ci ild\u0259 q\u0259bul olunmu\u015f \u201cDini ekstremizm\u0259 qar\u015f\u0131 m\u00fcbariz\u0259 haqq\u0131nda\u201d yeni Qanun, \u201cPolis haqq\u0131nda\u201d, \u201cAz\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n v\u0259t\u0259nda\u015fl\u0131\u011f\u0131 haqq\u0131nda\u201d, \u201cDini etiqad azadl\u0131\u011f\u0131 haqq\u0131nda\u201d qanunlarda edilmi\u015f d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r bar\u0259d\u0259 \u0259trafl\u0131 m\u0259lumat verib. H\u0259m\u00e7inin qanunvericiliyin t\u0259kmill\u0259\u015fdirilm\u0259sinin dini radikalizm\u0259 qar\u015f\u0131 m\u00fcbariz\u0259d\u0259 \u0259h\u0259miyy\u0259tini diqq\u0259t\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131b. Qeyd edib ki, dini radikalizml\u0259 m\u00fcbariz\u0259 sistemli v\u0259 kompleks \u015f\u0259kild\u0259 apar\u0131lmal\u0131d\u0131r. Bu m\u0259qs\u0259dl\u0259 inzibati v\u0259 cinay\u0259t-h\u00fcquqi metodlardan istifad\u0259 edilm\u0259si il\u0259 yana\u015f\u0131, \u0259n\u0259n\u0259vi dini t\u0259bli\u011fat g\u00fccl\u0259ndirilm\u0259li, dini sah\u0259d\u0259 savadl\u0131, d\u00f6vl\u0259t\u00e7iliy\u0259 sadiq ruhanil\u0259r yeti\u015fdirilm\u0259lidir. Eyni zamanda, m\u0259tbuatda, x\u00fcsusil\u0259 sosial mediada t\u0259bli\u011fat i\u015fin\u0259 b\u00f6y\u00fck \u00f6n\u0259m verilm\u0259lidir. Aidiyy\u0259ti d\u00f6vl\u0259t orqanlar\u0131 dini radikalizm\u0259, onun t\u0259bli\u011fin\u0259 qar\u015f\u0131 m\u00fcbariz\u0259ni m\u00fct\u0259madi v\u0259 \u0259laq\u0259li \u015f\u0259kild\u0259 aparmal\u0131d\u0131r. Bu m\u0259nada icra hakimiyy\u0259ti aparatlar\u0131nda dini qurumlarla i\u015fin t\u0259\u015fkilat\u00e7\u0131lar\u0131 v\u0259zif\u0259sinin yarad\u0131lmas\u0131 m\u00fch\u00fcm institusional t\u0259dbirdir. Dini qurumlarla i\u015fin t\u0259\u015fkilat\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n \u00fcz\u0259rin\u0259 yerl\u0259rd\u0259 radikal dini meyill\u0259rin vaxt\u0131nda a\u015fkar edilm\u0259si, dini radikalizm\u0259 qar\u015f\u0131 m\u00fcbariz\u0259d\u0259 icra hakimiyy\u0259ti orqanlar\u0131 il\u0259 h\u00fcquq m\u00fchafiz\u0259 orqanlar\u0131 aras\u0131nda f\u0259aliyy\u0259tin \u0259laq\u0259l\u0259ndirilm\u0259si v\u0259 radikal dini t\u0259bli\u011fata qar\u015f\u0131 \u0259ks-t\u0259bli\u011fat i\u015finin t\u0259\u015fkili kimi m\u00fch\u00fcm v\u0259zif\u0259l\u0259r d\u00fc\u015f\u00fcr. Bu f\u0259aliyy\u0259t d\u00fczg\u00fcn qurularsa, dini radikalizm\u0259 meyillikl\u0259 ba\u011fl\u0131 bir \u00e7ox probleml\u0259r h\u00fcquq m\u00fchafiz\u0259 orqanlar\u0131n\u0131n m\u00fcdaxil\u0259si olmadan, qabaqlay\u0131c\u0131 t\u0259dbirl\u0259r g\u00f6r\u00fclm\u0259kl\u0259 h\u0259ll edil\u0259 bil\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>H\u00fcquq m\u00fchafiz\u0259 orqanlar\u0131 \u0259sas etibaril\u0259 radikal dini f\u0259aliyy\u0259tin n\u0259tic\u0259l\u0259ri il\u0259 m\u00fcbariz\u0259 apar\u0131r. Dini qurumlarla i\u015fin t\u0259\u015fkilat\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n f\u0259aliyy\u0259ti is\u0259 dini radikalizmin s\u0259b\u0259bl\u0259rinin ara\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 v\u0259 aradan qald\u0131r\u0131lmas\u0131na y\u00f6n\u0259lm\u0259lidir. X\u00fcsusil\u0259 radikal dini t\u0259riq\u0259tl\u0259r\u0259 meyilli olan b\u00f6lg\u0259l\u0259rd\u0259 g\u0259ncl\u0259rin t\u0259hsil\u0259 mara\u011f\u0131n\u0131n art\u0131r\u0131lmas\u0131, aidiyy\u0259ti d\u00f6vl\u0259t orqanlar\u0131n\u0131n v\u0259 qeyri-h\u00f6kum\u0259t t\u0259\u015fkilatlar\u0131n\u0131n c\u0259lb edilm\u0259si il\u0259 pe\u015f\u0259 v\u0259 t\u0259hsil kurslar\u0131n\u0131n t\u0259\u015fkili, m\u0259\u015f\u011fullu\u011fun t\u0259min olunmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs g\u00f6st\u0259rm\u0259k \u00e7ox vacibdir.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cD\u00f6vl\u0259t-din m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rin\u0259 milli t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik kontekstind\u0259n bax\u0131\u015f\u201d m\u00f6vzusunda \u00e7\u0131x\u0131\u015f ed\u0259n Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n D\u00f6vl\u0259t T\u0259hl\u00fck\u0259sizliyi Xidm\u0259tinin \u018fks-k\u0259\u015ffiyyat Ba\u015f \u0130dar\u0259sinin r\u0259isi \u0130smay\u0131l Ba\u011f\u0131rov Xidm\u0259tin yerli icra hakimiyy\u0259ti orqanlar\u0131 il\u0259 birg\u0259 f\u0259aliyy\u0259tini dini radikalizm\u0259 qar\u015f\u0131 m\u00fcbariz\u0259nin \u0259n s\u0259m\u0259r\u0259li \u00fcsulu kimi d\u0259y\u0259rl\u0259ndirib. Nardaran hadis\u0259l\u0259rin\u0259 toxunan \u0130.Ba\u011f\u0131rov bildirib ki, b\u0259zi q\u00fcvv\u0259l\u0259r din p\u0259rd\u0259si alt\u0131nda \u00f6z siyasi v\u0259 dig\u0259r m\u0259qs\u0259dl\u0259rini h\u0259yata ke\u00e7irm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131rd\u0131lar. Nardaran q\u0259s\u0259b\u0259sind\u0259 yerli camaat\u0131n tan\u0131mad\u0131\u011f\u0131, \u00f6z\u00fcn\u00fc dindar adland\u0131ran bir qrup t\u0259xribat\u00e7\u0131n\u0131n inancl\u0131, m\u00f6min sakinl\u0259r\u0259 he\u00e7 bir aidiyy\u0259ti olmay\u0131b. Haz\u0131rda Nardaranda h\u0259yat normal axar\u0131 il\u0259 davam edir.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu g\u00fcn \u0130\u015e\u0130D terror qrupla\u015fmas\u0131n\u0131n b\u00fct\u00fcn d\u00fcnya \u00fc\u00e7\u00fcn ciddi probleml\u0259r yaratd\u0131\u011f\u0131n\u0131 qeyd ed\u0259n idar\u0259 r\u0259isi Az\u0259rbaycanda bu kimi ekstremist t\u0259\u015fkilatlar\u0131n ciddi sosial daya\u011f\u0131n\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 vur\u011fulay\u0131b. Bildirilib ki, m\u00fct\u0259madi olaraq h\u0259yata ke\u00e7iril\u0259n istintaq-\u0259m\u0259liyyat t\u0259dbirl\u0259ri n\u0259tic\u0259sind\u0259 \u0130\u015e\u0130D v\u0259 dig\u0259r terror\u00e7u&nbsp;t\u0259\u015fkilatlar\u0131n, el\u0259c\u0259 d\u0259 ba\u015fqa qanunsuz silahl\u0131 birl\u0259\u015fm\u0259l\u0259rin t\u0259rkibind\u0259 f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259r\u0259n \u015f\u0259xsl\u0259r cinay\u0259t m\u0259suliyy\u0259tin\u0259 c\u0259lb olunurlar.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130smay\u0131l Ba\u011f\u0131rov d\u00f6vl\u0259timizin ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n 2016-c\u0131 ilin \u201cMultikulturalizm ili\u201d elan olunmas\u0131n\u0131 haz\u0131rk\u0131 ictimai-siyasi \u015f\u0259raitd\u0259, el\u0259c\u0259 d\u0259 d\u00fcnyada ba\u015f ver\u0259n etnik v\u0259 dini z\u0259mind\u0259 qar\u015f\u0131durmalar fonunda \u00e7ox u\u011furlu add\u0131m kimi d\u0259y\u0259rl\u0259ndirib.<\/p>\n\n\n\n<p>Daha sonra seminar-m\u00fc\u015favir\u0259d\u0259 akademik Vasim M\u0259mm\u0259d\u0259liyevin \u201cAz\u0259rbaycanda \u0130slam: tarix\u00e7ilik v\u0259 m\u00fcasirlik\u201d adl\u0131 \u00e7\u0131x\u0131\u015f\u0131 dinl\u0259nilib. \u0130slam\u0131n tarixi, milli m\u0259n\u0259vi d\u0259y\u0259rl\u0259rimizd\u0259 yeri, d\u00f6vl\u0259t-din m\u00fcnasib\u0259tl\u0259ri bar\u0259d\u0259 i\u015ftirak\u00e7\u0131lara \u0259trafl\u0131 m\u0259lumat ver\u0259n V.M\u0259mm\u0259d\u0259liyev bildirib ki, dini d\u0259y\u0259rl\u0259r Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n da milli m\u0259n\u0259vi d\u0259y\u0259rl\u0259r sisteminin m\u00fch\u00fcm t\u0259rkib hiss\u0259sini t\u0259\u015fkil edir. M\u0259d\u0259niyy\u0259timizin tarixi ke\u00e7mi\u015fi v\u0259 bu g\u00fcn\u00fc h\u0259min d\u0259y\u0259rl\u0259rl\u0259 bilavasit\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r. Dinl\u0259 elmin v\u0259hd\u0259tinin vacibliyin\u0259 toxunan akademik \u0130slamda elm\u0259 y\u00fcks\u0259k d\u0259y\u0259r verildiyini diqq\u0259t\u0259 \u00e7atd\u0131raraq qeyd edib ki, \u0130slam\u0131n tan\u0131nm\u0131\u015f n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri c\u0259rg\u0259sind\u0259 Az\u0259rbaycan aliml\u0259ri v\u0259 din\u015f\u00fcnaslar\u0131 da d\u00fcnya elmin\u0259 b\u00f6y\u00fck t\u00f6hf\u0259l\u0259r veribl\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>Sonda seminar-m\u00fc\u015favir\u0259 i\u015ftirak\u00e7\u0131lar\u0131na sertifikatlar t\u0259qdim olunub.<\/p>\n\n\n\n<p><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-container-2 wp-block-gallery-1 wp-block-gallery columns-1 is-cropped\"><ul class=\"blocks-gallery-grid\"><li class=\"blocks-gallery-item\"><figure><img width=\"640\" height=\"416\" src=\"https:\/\/dia.edu.az\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/112233-1.jpg\" alt=\"\" data-id=\"12781\" data-full-url=\"https:\/\/dia.edu.az\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/112233-1.jpg\" data-link=\"https:\/\/dia.edu.az\/?attachment_id=12781\" class=\"wp-image-12781\" srcset=\"https:\/\/legacy.dia.edu.az\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/112233-1.jpg 640w, https:\/\/legacy.dia.edu.az\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/112233-1-300x195.jpg 300w, https:\/\/legacy.dia.edu.az\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/112233-1-16x10.jpg 16w, https:\/\/legacy.dia.edu.az\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/112233-1-300x195@2x.jpg 600w\" sizes=\"(max-width: 640px) 100vw, 640px\" \/><\/figure><\/li><\/ul><\/figure>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>D\u0130A-da \u015f\u0259h\u0259r, rayon icra hakimiyy\u0259ti ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131 aparatlar\u0131n\u0131n ictimai-siyasi v\u0259 humanitar m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r \u015f\u00f6b\u0259si m\u00fcdirinin m\u00fcavinl\u0259ri-dini qurumlarla i\u015fin t\u0259\u015fkilat\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n seminar-m\u00fc\u015favir\u0259si ke\u00e7irilibFev 15 , 2016 &#8211; 12:07 Fevral\u0131n 12-d\u0259 Bak\u0131da \u00f6lk\u0259mizin \u015f\u0259h\u0259r, rayon icra hakimiyy\u0259ti ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131 aparatlar\u0131n\u0131n ictimai-siyasi v\u0259 humanitar m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r \u015f\u00f6b\u0259si m\u00fcdirinin m\u00fcavinl\u0259ri-dini qurumlarla i\u015fin t\u0259\u015fkilat\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n seminar-m\u00fc\u015favir\u0259si i\u015f\u0259 ba\u015flay\u0131b. Seminar-m\u00fc\u015favir\u0259nin a\u00e7\u0131l\u0131\u015f\u0131nda \u00e7\u0131x\u0131\u015f ed\u0259n Prezident Administrasiyas\u0131 r\u0259hb\u0259rinin m\u00fcavini, [&hellip;]<\/p>","protected":false},"author":2,"featured_media":12781,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[137],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/legacy.dia.edu.az\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12780"}],"collection":[{"href":"https:\/\/legacy.dia.edu.az\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/legacy.dia.edu.az\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/legacy.dia.edu.az\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/legacy.dia.edu.az\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=12780"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/legacy.dia.edu.az\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12780\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/legacy.dia.edu.az\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/12781"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/legacy.dia.edu.az\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=12780"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/legacy.dia.edu.az\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=12780"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/legacy.dia.edu.az\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=12780"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}